Шүлтлэг хооллолтын үзэл баримтлал нь бие махбодын хүчил-шүлтийн тэнцвэрийг хадгалахад чиглэдэг. Энэхүү арга нь хоол хүнсийг хүчил үүсгэгч болон шүлт үүсгэгч гэж ангилж, шүлт үүсгэгч бүтээгдэхүүнийг түлхүү хэрэглэхийг зөвлөдөг. Энэхүү дэглэмийг түгээн дэлгэрүүлэхэд хоол зүйч Наташа Коррет болон хоол тэжээлийн мэргэжилтэн Вики Эдсон нарын бичсэн “Honestly Healthy Alkaline Programme” ном чухал нөлөө үзүүлжээ. Тэдний үзэж буйгаар энэ нь ердийн хоолны дэглэм бус, харин бүхэл бүтэн амьдралын хэв маяг юм.
Шүлтлэг хооллолтыг дэмжигчдийн үзэж байгаагаар хүчиллэг байдал нэмэгдэх үед шим тэжээлийн бодисын шингээлт муудаж, өөх тос хуримтлагдах, арьс үс өнгөө алдах, дархлаа сулрах зэрэг сөрөг үр дагавар гарч болзошгүй ажээ. Тэд мөн орчин үеийн хүмүүсийн хооллолт ихэвчлэн хүчил үүсгэгч бүтээгдэхүүн давамгайлсан байдаг гэж үздэг. Зарим судлаачид эрчимтэй биеийн тамирын ачаалал хүртэл хүчиллэг байдлыг түр хугацаанд нэмэгдүүлдэг гэж тайлбарладаг.
Шүлтлэг хооллолтын онолоор дараах хүнсийг хүчил үүсгэгч ангилалд оруулдаг.
- Улаан мах, шувууны мах
- Ихэнх төрлийн загас, далайн бүтээгдэхүүн
- Бяслаг, сүү, өндөг
- Цагаан гурилан бүтээгдэхүүн
- Цагаан будаа
- Амттан, чихэр
- Кофе
- Хар цай
- Газтай ундаа
- Ихэнх согтууруулах ундаа
Гэхдээ эдгээр бүтээгдэхүүн бүгд эрүүл мэндэд хортой гэсэн үг биш бөгөөд орчин үеийн хоол тэжээлийн шинжлэх ухаан олонхыг нь тэнцвэртэй хэмжээгээр хэрэглэхийг зөвлөдөг.
Энэхүү дэглэмийн дагуу дараах бүтээгдэхүүнүүдийг шүлт үүсгэгч гэж үздэг.
- Ногоон навчит ногоо
- Бууцай
- Улаан лооль
- Нимбэг, лайм
- Грейпфрут
- Анар
- Самар
- Овьёос
- Гурвалжин будаа
- Киноа
- Банана
- Үзэм болон бусад хатаасан жимс
- Шинэ цагаан гаа
- Бүйлсний сүү
- Кокосын сүү
- Оливын тос
- Маалингын тос
Сонирхолтой нь нимбэг зэрэг исгэлэн амттай жимсийг ч шүлт үүсгэгч бүтээгдэхүүнд тооцдог байна.
Виктория Бекхэмийн хэлснээр хоолны цэснийхээ 80 орчим хувийг шүлт үүсгэгч хүнсээр бүрдүүлэх нь хамгийн үр дүнтэй байдаг ажээ. Харин зарим хоол тэжээлийн мэргэжилтнүүд 60–70 хувь байхад хангалттай гэж үздэг. Нөгөө талаар зарим эрдэмтэн, хоол зүйчид хоол хүнс цусны хүчил-шүлтийн тэнцвэрийг эрс өөрчилж чадна гэдэгт эргэлздэг. Учир нь хүний бие өөрөө энэхүү тэнцвэрийг зохицуулах олон хамгаалах механизмтай байдаг. Супермодель Элль Макферсон (Elle Macpherson) өөрийн гэрэлтсэн арьсны нууцыг зөв хооллолттой холбодог. Тэрээр өдөр бүр бууцай идэж, кофег маш бага хэмжээгээр хэрэглэдэг бөгөөд үдийн хоолондоо зэрлэг яргай загас сонгох дуртай аж.