Канадын ойд хүмүүсийг авч оддог аймшигт хүн байдаг гэх яриа олон жил цуу мэт тархаж байв. Эхэндээ энэ нь ойд төөрөхөөс сэрэмжлүүлсэн үлгэр шиг сонсогддог байлаа. Гэвч тэр “мангас” үнэндээ Рош Терио гэх бодит хүн байсан юм.
Терио өөрийгөө шашны удирдагч, аврагч мэтээр харуулж, “The Ant Hill Kids” гэх бүлгийг байгуулжээ. Тэрээр дэлхий сүйрнэ, зөвхөн өөрт нь итгэсэн хүмүүс аврагдана гэж дагагчдаа итгүүлж, тэднийг ойд тусгаар амьдруулсан байна. Гэвч түүний бүлэг аажмаар итгэл үнэмшлийн хамт олон биш, харин айдас, хяналт, хүчирхийлэл дээр тогтсон хаалттай орчин болж хувирчээ.
1989 онд Терио баривчлагдсанаар ой тойрсон аймшигт яриа хоосон домог биш байсан нь ил болсон юм. Энэ түүхийн хамгийн түгшүүртэй хэсэг нь “мангас” заавал харанхуйд нуугддаггүйд оршино. Заримдаа тэр өөрийгөө аврагч гэж нэрлээд, хүмүүсийн итгэлийг ашигладаг.
Нью-Йоркийн Статен-Айлендын хүүхдүүд “Кропси” гэх нэрийг сонсоод айдаг байжээ. Эцэг эхчүүд “орой ганцаараа явбал Кропси аваад явна” гэж хүүхдээ айлгадаг байсан гэдэг. Энэ нь жирийн нэг хотын домог мэт сонсогдож байв.
Гэвч 1970–1980-аад онд тус дүүрэгт хэд хэдэн хүүхэд сураггүй алга болсноор энэ нэр бодит айдас болон хувирчээ. Мөрдөн шалгалтын явцад Андре Рэнд гэх эрийн нэр гарч ирсэн бөгөөд тэрээр хожим хүүхэд хулгайлсан хэргээр ял авсан байна. Түүнийг хэд хэдэн алга болсон хэрэгтэй холбон сэжиглэж байсан ч бүгд шүүхээр бүрэн нотлогдоогүй.
Гэсэн ч Кропсигийн домог энэ хэргийн дараа өөр утгатай болсон юм. Хүмүүсийн зохиосон аймшгийн нэр бодит мөрдөн шалгалтын дунд гарч ирэхэд хамгийн энгийн анхааруулга хүртэл жинхэнэ айдас болж хувирдаг аж.
Америкийн Мэйн мужийн Норт Понд орчимд олон жилийн турш хачирхалтай хулгай гардаг байжээ. Зуслангийн байшин, майхан, агуулахаас хоол хүнс, хувцас, батерей, жижиг хэрэгсэл алга болно. Харин хулгайчийн ул мөр бараг үлддэггүй байв.
Нутгийн хүмүүс түүнийг бараг “сүнс” мэт ярьдаг болсон байна. Камер тавьж, хаалга түгжиж, цагдаа дуудсан ч тэр баригддаггүй байжээ. Харин 2013 онд үнэн ил болов. Тэр хүн бол Кристофер Найт байлаа. Тэрээр 1986 онд гэрээсээ гарч, ойд ганцаараа амьдрахаар шийдсэн бөгөөд 27 жилийн турш бараг хүнтэй харьцаагүй амьдарсан байна.
Найт амьд үлдэхийн тулд ойр орчмын зуслангаас хоол хүнс, хэрэгцээтэй зүйлс авдаг байсан бөгөөд мянга гаруй удаа хулгай хийснээ хүлээжээ. Энэ түүх цуст хэрэг биш ч өөр төрлийн айдастай. Учир нь бараг гурван арван жилийн турш хүмүүсийн гэрт үл үзэгдэх нэгэн хүн орж, хэрэгтэй зүйлээ аваад буцдаг байсан юм.
Засгийн газар хүний бодол санаа, сэтгэл зүйд нөлөөлөх нууц туршилт хийсэн гэвэл ихэнх хүн үүнийг киноны зохиол гэж бодно. Гэвч MKUltra бол Америкийн Тагнуулын төв газрын бодитоор хэрэгжүүлсэн нууц төсөл байв.
Энэ хөтөлбөрийн хүрээнд хүний зан төлөв, ухамсар, ой санамж, сэтгэл зүйн нөлөөлөл зэрэг сэдвээр туршилт хийж байжээ. Хожим ил болсон баримтуудаас харахад зарим туршилтад мансууруулах бодис, гипноз болон сэтгэл зүйн дарамттай холбоотой аргууд ашиглагдсан байна. Хамгийн ноцтой нь зарим оролцогч өөрөө бүрэн мэдээлэл аваагүй, зөвшөөрөл өгөөгүй байсан явдал юм.
Мэдээж MKUltra-тай холбоотой интернэтээр тархсан бүх яриа батлагдсан гэсэн үг биш. Гэхдээ бодит баримт нь өөрөө хангалттай түгшүүртэй. Зарим аймшигт түүх ой мод, харанхуй байшинд биш, харин нууц архивын хавтсанд нуугдаж байдаг.
Пенсильванид “Ногоон хүн”, “Нүүргүй хүн” гэх домог олон жил яригджээ. Шөнө зам дээр гэнэт гарч ирдэг, аймшигтай төрхтэй хүн байдаг гэх энэ яриа нутгийнхны дунд жинхэнэ хотын домог болсон байна.
Гэвч тэр хүн бодит байв. Түүнийг Рэй Робинсон гэдэг. Тэр багадаа цахилгааны осолд орж, нүүрэндээ хүнд гэмтэл авсан бөгөөд гадаад төрх нь эрс өөрчлөгджээ. Хүмүүсийг цочоохгүй, өөрөө ч элдэв харцнаас хол байх гэж тэр ихэвчлэн шөнөөр алхдаг байсан байна.
Харамсалтай нь хүмүүс түүний зовлонг ойлгохын оронд аймшгийн түүх болгон ярьжээ. Бусдын айдас, буруу ойлголт нэг хүнийг “мангас” болгож хувиргасан нь энэ түүхийн хамгийн гунигтай хэсэг юм. Зарим домгийн ард гэмт хэрэг байдаг бол заримынх нь ард зүгээр л шархалсан хүн байдаг.