Согтуу зөгийн балын тухай хамгийн эртний тэмдэглэл МЭӨ V зуунд бичигджээ. Эртний Грекийн түүхч Ксенофонт Афинский Грек-Персийн дайны үеэр болсон нэгэн сонирхолтой үйл явдлыг тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Грекийн цэргүүд өнөөгийн Гүрж улсын Колхидын уулсаар дайран өнгөрөхдөө өлсөж ядарсан тул ойгоос олдсон зэрлэг зөгийн үүрийг олж, балнаас нь ханатлаа иджээ. Удалгүй цэргүүдийн биеийн байдал огцом муудсан байна. Зарим нь газар дээрээ ухаангүй мэт унтаж, зарим нь орилж хашгирч, дуулж бүжиглэн солиорсон мэт аашилж эхэлжээ. Мөн олон хүн алхаж чадахгүй болж, дахин дахин унаж байсан тухай түүхэнд бичигдсэн байдаг. Аз болоход хэн ч нас бараагүй ч цэргүүд хэд хоногийн турш хорын нөлөөнөөс болж сэргэж чадаагүй байна. Энэ явдал нь согтуу зөгийн бал үнэхээр бодит зүйл болохыг харуулсан хамгийн эртний баримтуудын нэг юм.
Согтуу зөгийн бал нь өөрөө хортой бүтээгддэггүй. Харин зөгий нектар цуглуулахдаа ямар ургамал аюултайг ялгадаггүй учраас хорт бодис агуулсан ургамлын цэцэг дээр буудаг. Ургамалд байдаг грейанотоксин гэх бодис нь зөгийн боловсруулалтын дараа ч устдаггүй бөгөөд шууд баланд хадгалагдан үлддэг. Ийм бал идсэн хүн хорын хэмжээнээс хамааран янз бүрийн шинж тэмдэг илэрдэг. Зарим нь зөвхөн толгой нь эргэж, нойрмоглодог бол илүү их хэмжээгээр хэрэглэвэл мэдрэлийн тогтолцоо болон зүрх судасны үйл ажиллагаанд хүчтэй нөлөөлж эхэлдэг. Хамгийн аюултай нь энэ төрлийн бал нь өнгө, үнэр, амтын хувьд энгийн зөгийн балаас бараг ялгагддаггүй тул гаднаас нь таних боломжгүй байдаг.
Хордлогын шинж тэмдэг нь идсэн балны хэмжээ болон тухайн хүний биеийн онцлогоос шалтгаалан өөр өөр байдаг. Бага хэмжээний бал идсэн үед толгой эргэх, бие сулрах, нойр хүрэх, бага зэрэг мансуурсан мэт мэдрэмж төрөх нь элбэг.
Харин илүү их хэмжээгээр хэрэглэвэл дотор муухайрах, бөөлжих, хараа бүрэлзэх, биеийн хөдөлгөөнөө хянах чадвар алдах, цусны даралт огцом буурах, зүрхний цохилт удаашрах зэрэг ноцтой шинж тэмдэг илэрдэг. Зарим хүнд хий юм харах, таталт өгөх, ухаан алдах хүртэл тохиолддог. Хүүхэд, өндөр настай хүмүүс болон архаг өвчтэй хүмүүсийн хувьд багахан хэмжээний бал ч аюултай байж болох тул маш болгоомжтой байх шаардлагатай.
Ийм төрлийн бал зөвхөн эртний Грект тохиолдсон зүйл биш юм. Өнөөдөр ч дэлхийн хэд хэдэн бүс нутагт согтуу зөгийн балаас үүдэлтэй хордлогын тохиолдол бүртгэгдсээр байна. Ялангуяа Гүрж, Туркийн Хар тэнгисийн эрэг орчим, Балбын Гималайн нуруу, Японы уулын бүс нутагт рододендрон зэрэг хорт ургамал элбэг ургадаг тул ийм бал бий болох магадлал өндөр байдаг. Балбад нутгийн иргэд өндөр хаднаас зэрлэг бал цуглуулах уламжлалтай бөгөөд заримдаа түүнийг эмчилгээний зорилгоор маш бага хэмжээгээр хэрэглэдэг. Харин жуулчид энэ талаар мэдлэггүйгээс болж хордсон тохиолдол цөөнгүй гардаг.
Монгол Улсад согтуу зөгийн балтай таарах магадлал маш бага гэж үздэг. Учир нь ийм төрлийн хор ялгаруулдаг ургамлууд өргөн тархсан байдаггүй. Гэсэн хэдий ч гадаадаас гарал үүсэл нь тодорхойгүй зэрлэг бал худалдаж авах эсвэл уулын бүс нутгаас цуглуулсан бүтээгдэхүүн хэрэглэхдээ болгоомжтой байх нь зүйтэй. Баталгаатай үйлдвэрлэгчийн бүтээгдэхүүн сонгох нь хамгийн найдвартай арга юм.
Эрүүл мэндээ хамгаалахын тулд зөгийн балыг зөвхөн итгэлтэй үйлдвэрлэгч эсвэл баталгаатай зөгийчдөөс худалдаж авах хэрэгтэй. Хэрэв аяллын үеэр нутгийн иргэдийн зарж буй зэрлэг бал худалдаж авах гэж байгаа бол тухайн балны гарал үүсэл, ямар ургамлаас цуглуулсан талаар урьдчилан асууж тодруулах нь чухал. Мөн бал идсэний дараа толгой эргэх, дотор муухайрах, судасны цохилт удаашрах, ухаан балартах зэрэг шинж тэмдэг илэрвэл өөрөө эдгэнэ гэж хүлээлгүйгээр яаралтай эмнэлгийн тусламж авах хэрэгтэй. Хүүхдэд гарал үүсэл тодорхойгүй зэрлэг бал өгөхөөс аль болох зайлсхийх нь зүйтэй.
Зөгийн балны төрөл зүйл маш олон бөгөөд бүгд ижил байдаггүй. Дэлхийн зарим оронд эвкалиптын бал, манука бал зэрэг онцгой амт, үнэртэй бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг бол зарим бүс нутагт зэрлэг зөгийн бал нь эмчилгээний зориулалтаар хэрэглэгддэг. Эрдэмтэд согтуу зөгийн баланд агуулагддаг грейанотоксиныг бага тунгаар эмчилгээний зориулалтаар ашиглах боломжийг ч судалж байгаа бөгөөд ирээдүйд зарим төрлийн эмийн найрлагад хэрэглэх магадлалтай гэж үздэг. Энэ нь байгаль дахь хамгийн аюултай зүйл хүртэл зөв хэрэглэвэл шинжлэх ухаанд үнэ цэнтэй нээлт болж чаддагийг харуулж байна.