АНУ-ын Монтана муж, Канадын хил орчимд орших Глейшер үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн нь сүрлэг Хадат уулсаараа алдартай. Энд Хойд Америкийн хамгийн хүчирхэг махчин амьтдын нэг болох “гризли” баавгай амьдардаг. Нас бие гүйцсэн эр гризли 360 кг хүртэл жинтэй, хоёр хөл дээрээ босоход бараг 3 метр өндөр болдог. Гэсэн ч 1910 онд парк байгуулагдсанаас хойш 1967 он хүртэл баавгайн дайралтаар нэг ч жуулчин амь үрэгдээгүй байв. Энэ нь хүмүүсийн дунд "гризли хүн рүү дайрдаггүй" гэх аюултай ойлголтыг бий болгожээ. Жуулчид баавгайг буга, хэрэм шиг л аюулгүй амьтан гэж үзэж, маш ойроос зураг авч, хамгаалах хэрэгсэлгүй аялдаг болсон байна. Баавгайн нутагт хэрхэн биеэ авч явах талаар бараг хэн ч мэддэггүй байжээ.
Глейшер паркийн Гранит Парк Шале (Granite Park Chalet) гэх уулын буудлын ард ажилтнууд олон жилийн турш хүнсний хаягдлаа жалга руу асгадаг байв. Удалгүй гризли баавгайнууд орой бүр тогтсон цагт ирж хооллодог болжээ. Энэ үзэгдэл жуулчдын хамгийн дуртай үзвэр болон хувирсан байна. Хүмүүс тагтан дээрээс баавгай руу хоол шидэж, циркийн амьтан мэт хооллодог байлаа. Ингэснээр:
- Баавгай хүнээс айхаа больжээ.
- Хүмүүсийг хоолны эх үүсвэр гэж үздэг болсон.
- Хүн ба зэрлэг амьтдын хоорондох аюулгүй зай бүрэн алдагдсан байна.
1966 онд парк удирдлага хог шатаах зуух байрлуулсан ч жилд ирэх жуулчдын тоо саяд хүрсэн тул хүчин чадал нь хүрэлцэхгүй болжээ. Илүүдэл хогийг өмнөх шигээ жалга руу асгасаар байсан бөгөөд баавгайнууд энэ газрыг байнгын "хоолны газар" гэж ойлгодог болсон байна.
1967 оны наймдугаар сарын 9-нд биологич Дэйв Ши болон байгаль хамгаалагч Берт Гильдарт Гранит Парк Шалед очиход таван гризли нэгэн зэрэг жуулчдын хаясан хоол идэж байжээ. Жуулчид баавгай руу шууд хоол шидэж байсан нь тэднийг цочирдуулсан байна. Дэйв Ши энэ тухай:
"Энэ бол хэзээ нэгэн цагт заавал эмгэнэл болох нөхцөл байсан."
хэмээн дурссан байдаг. Тэд албан ёсны тайлан бичиж удирдлагад хүргүүлсэн ч ямар ч арга хэмжээ аваагүй юм.
Гранит Паркаас 16 км-ийн зайд орших Траут нуур (Trout Lake)-ийн ойролцоо ердөө 90 кг жинтэй, туйлын турсан эм гризли хэдэн сарын турш кемпийн орчимд хоол хайж тэнүүчилдэг байв. Тэр баавгай:
- охидын скаутын бүлгийг хөөсөн,
- түрэмгий зан гаргасан,
- хүмүүсийн хоол хулгайлдаг болсон байжээ. Байгаль хамгаалагчид энэ талаар мэдэж байсан ч мөн л арга хэмжээ аваагүй.
1967 оны наймдугаар сарын 12-ны орой хүчтэй аадар бороо эхэлжээ. Залуу хос Жули Хельгесон болон Рой Дукат нар Гранит Парк Шале-ийн ойролцоо майхангүйгээр унтахаар шийдсэн байна. Шөнө дунд Рой сэрэхэд Жули:
“Баавгай байна. Хөдөлгөөнгүй хэвт.” гэж шивнэжээ.
Гэвч хэдхэн хормын дараа гризли тэдэн рүү дайрсан байна. Рой тусламж дуудахаар зугтаж чадсан ч баавгай Жулиг ой руу чирэн авч явжээ. Жулиг амьд олсон боловч маш их цус алдсан байсан бөгөөд өглөөний 4:12 цагт нас баржээ.
Яг тэр шөнө Траут нуур дээр Мишель Кунс дөрвөн найзын хамт аялж байлаа. Орой нь турсан эм гризли тэдний хоолыг булаан авчээ. Найзууд гал түлж, байршлаа өөрчилсөн ч шөнө дөлөөр баавгай дахин эргэн ирсэн байна. Дөрвөн хүн мод руу авирч амжсан ч Мишель унтлагын уутныхаа цахилгааныг онгойлгож чадалгүй үлджээ. Өглөө тусламж ирэхэд тэр аль хэдийн нас барсан байв.
Эмгэнэлийн дараа паркын удирдлага тухайн бүсэд үзэгдсэн бүх гризлиг устгах тушаал өгчээ. Хоёрхон хоногийн дотор:
- Гранит Парк Шале орчимд гурван гризли,
- Траут нуур орчимд нэг эм гризли нийт дөрвөн баавгайг буудан устгасан байна.
Траут нуурын эм гризлигийн ходоодноос:
- Мишель Кунсын цайвар үстэй таарсан үс,
- олон жилийн турш хогийн цэгээс хооллох үед залгисан шилний хэлтэрхий
илэрсэн байна. Энэ нь баавгай олон жилийн турш хүний хаягдлаар амьдарч байсныг нотолжээ.
Буудан устгасан баавгайнууд "цуст араатан" байгаагүй. Тэд хүмүүсийн буруу үйлдлээс болж:
- байгалийн болгоомжлолгүй болсон,
- хүнээс айхаа больсон,
- хоолыг хүнээс олдог гэж сурсан амьтад байв.
Өөрөөр хэлбэл, эмгэнэлийн гол буруутан нь хүмүүс өөрсдөө байсан юм.
1968 оноос эхлэн Глейшер парк болон АНУ-ын бусад үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд шинэ дүрэм мөрдөгдөж эхэлжээ. Үүнд:
- зэрлэг амьтан тэжээхийг бүрэн хориглох,
- баавгай онгойлгож чаддаггүй хогийн сав ашиглах,
- хоол хүнсийг модонд өлгөж хадгалах,
- унтах болон хоол хийх хэсгийг тусгаарлах,
- алслагдсан бүсэд хоноход зөвшөөрөл авах зэрэг журам багтсан байна.
Өнөөдөр эдгээр нь үндэсний паркуудын стандарт дүрэм болсон юм.
Сэтгүүлч Жек Олсен энэхүү эмгэнэлт явдлыг судалж, 1969 онд "Night of the Grizzlies" номоо хэвлүүлсэн нь өнөөдөр хүртэл дахин хэвлэгдсээр байна. 2010 онд “MontanaPBS” телевиз баримтат кино бүтээж, амьд үлдсэн хүмүүс 43 жилийн дараа тухайн шөнийн талаар ярилцжээ. Мөн 2026 онд уг үйл явдлаас сэдэвлэсэн "Night of the Grizzlies" уран сайхны кино нээлтээ хийсэн байна.
1967 оны "Гризлигийн шөнө" бол байгальтай буруу харьцсаны төлөөс ямар үнэтэй байдгийг харуулсан эмгэнэлт сургамж юм. Баавгай бол хүний найз биш, циркийн үзвэр ч биш. Тэр үргэлж зэрлэг амьтан хэвээрээ байдаг. Энэ явдлын дараа байгаль хамгаалагчид нэг зүйлийг тодорхой ойлгожээ. Хүмүүс зэрлэг амьтдыг өөрчилж чадна гэж боддог ч үнэндээ өөрсдийн үйлдлээр тэднийг улам аюултай болгож байдаг. Өнөөдөр Глейшер үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хаа сайгүй "Энэ бол гризлигийн нутаг" гэсэн анхааруулах самбар бий. Учир нь байгаль бол хүний зугаацах талбай биш, харин бидний хүндэтгэх ёстой өөрийн гэсэн хуультай ертөнц юм.