Шведийн “Heart Aerospace” компанийн бүтээсэн X1 туршилтын онгоц наймдугаар сарын 12-нд АНУ-ын Нью-Йорк мужийн Платтсбургийн нисэх буудлаас анхны нислэгээ амжилттай хийжээ. Тус онгоц нь агаарт хөөрсөн хамгийн том бүрэн цахилгаан онгоц болж байгаа юм. X1-ийн хөөрөх үеийн хамгийн их жин 11.3 тонн буюу 25 мянга гаруй фунт хүрдэг. Туршилтын үеэр онгоц бараг 30 минутын турш агаарт байсан байна. Энэ нь том оврын цахилгаан хөдөлгүүрт агаарын хөлгийг бодит нөхцөлд турших чухал алхам болжээ.
“X1” нь далавчиндаа байрласан дөрвөн цахилгаан хөдөлгүүртэй. Эдгээр хөдөлгүүр нийлээд 1 мегаваттаас дээш хүчин чадал гаргаж чаддаг байна. Цахилгаан эрчим хүчийг батарейн системээс авч, хөдөлгүүрүүдээр дамжуулан онгоцыг агаарт хөөргөдөг. Ийм хэмжээний онгоцонд бүрэн цахилгаан хөдөлгүүр ашиглах нь инженерийн хувьд нэлээд төвөгтэй шийдэл юм. Учир нь батарейн жин, эрчим хүчний нягтрал болон нислэгийн зай нь цахилгаан нисэх онгоцны хамгийн том сорилтуудын нэг хэвээр байна. X1-ийн туршилтаар эдгээр технологийг бодит нислэгийн нөхцөлд шалгах боломж бүрджээ.
Анхны нислэгийн хамгийн сонирхол татахуйц үзүүлэлтүүдийн нэг нь эрчим хүчний зардал байв. “Heart Aerospace”-ийн мэдээлснээр X1-ийг ойролцоогоор 30 минут нисгэхэд зарцуулсан цахилгааны өртөг ердөө 5 орчим ам.доллар байжээ. Мэдээж энэ нь зорчигч тээврийн бүрэн ажиллагааны нийт зардал гэсэн үг биш юм. Нисэх онгоцны засвар үйлчилгээ, батарейн элэгдэл, нисэх буудлын үйлчилгээ болон бусад зардал тусдаа тооцогдоно. Гэсэн ч уламжлалт нисэх онгоцны түлшний зардалтай харьцуулахад цахилгаан хөдөлгүүрийн боломжийг харуулсан сонирхолтой үзүүлэлт юм. Ялангуяа богино зайн бүс нутгийн нислэгт ийм технологи ирээдүйтэй байж болохыг X1-ийн туршилт харуулж байна.
X1-ийг шууд арилжааны нислэгт ашиглахгүй. Энэ нь шинэ технологийг бодит нөхцөлд турших зориулалттай туршилтын загвар юм. “Heart Aerospace” компани X1-ээр дамжуулан цахилгаан хөдөлгүүр, батарей, нислэгийн удирдлага болон бусад системийн ажиллагааг шалгаж байна. Туршилтаар цуглуулсан мэдээлэл, туршлагаа дараагийн үеийн зорчигч тээврийн онгоц бүтээхэд ашиглана. Өөрөөр хэлбэл X1-ийн гол зорилго нь зорчигч тээвэрлэх бус, цахилгаан нисэх технологийг бодит нислэгээр туршиж, найдвартай ажиллагааг нь баталгаажуулахад оршиж байна.
Компанийн дараагийн том зорилго нь 30 хүний суудалтай “ES-30” бүс нутгийн нисэх онгоц юм. Энэ онгоц нь зөвхөн батарейгаар ажиллах үедээ 200 км хүртэл нисэхээр төлөвлөгдөж байна. Харин хосолсон горимд цахилгаан хөдөлгүүрээс гадна түлшээр ажиллах турбопроп хөдөлгүүр ашиглаж, нислэгийн зайг 800 км хүртэл нэмэгдүүлэх боломжтой. Ингэснээр ES-30 нь богино болон дунд зайн бүс нутгийн нислэгт зориулагдах юм. Цахилгаан горим нь түлшний хэрэглээ болон ялгаруулалтыг бууруулах боломж олгоно. Харин урт зайд шаардлагатай үед уламжлалт хөдөлгүүрийг ашигласнаар батарейн хязгаарлалтыг нөхөх шийдэл болж байна.
ES-30 төсөлд хэд хэдэн томоохон агаарын тээврийн компани анхаарлаа хандуулжээ. “United Airlines” 100 ширхэг ES-30 онгоц авах захиалгын тохиролцоотой байгаа бол “Air Canada” болон “Mesa Air Group” мөн төслийг дэмжиж, хөрөнгө оруулсан байна. Энэ нь цахилгаан болон хосолсон хөдөлгүүрт онгоцны зах зээлд бодит эрэлт байгааг харуулж байна. Ялангуяа богино зайд нислэг үйлддэг бүс нутгийн онгоцнууд цахилгаан технологид шилжихэд харьцангуй тохиромжтой гэж үздэг. Учир нь ийм нислэгүүдийн зай богино, нислэгийн давтамж өндөр байдаг. Тиймээс ES-30 нь цахилгаан нисэхийн салбарт практик хэрэглээнд хамгийн түрүүнд хүрч болох загваруудын нэг болж байна.
Heart Aerospace ES-30-ийн нислэгийн туршилтыг 2028 онд эхлүүлэхээр төлөвлөжээ. Үүний дараа онгоцыг холбогдох нисэхийн стандартын дагуу туршиж, гэрчилгээжүүлэх шаардлагатай. Компанийн зорилгоор 2031 онд ES-30-ийг арилжааны нислэгт оруулах төлөвлөгөөтэй байна. Гэхдээ нисэх онгоцны шинэ технологийг зах зээлд нэвтрүүлэх үйл явц олон жилийн туршилт, аюулгүй байдлын шалгалт шаарддаг. Тиймээс X1-ийн туршилтын үр дүн ES-30-ийн цаашдын хөгжилд чухал нөлөө үзүүлнэ. Хэрэв туршилтууд амжилттай үргэлжилбэл цахилгаан нисэх онгоцны бодит хэрэглээнд шилжих хугацаа улам ойртох боломжтой.
Цахилгаан нисэх онгоц хөгжүүлэхэд технологийн шалтгаанаас гадна эдийн засгийн хүчин зүйл ч хүчтэй нөлөөлж байна. Агаарын тээврийн компаниудын зардлын томоохон хэсгийг онгоцны түлш эзэлдэг. 2026 онд дэлхийн агаарын тээврийн компаниудын түлшинд зарцуулах нийт зардал 350 тэрбум ам.долларт хүрэх төлөвтэй байна. Түлшний үнэ өндөр байх тусам цахилгаан болон хосолсон хөдөлгүүрийн эдийн засгийн давуу тал нэмэгдэх боломжтой. Heart Aerospace-ийн тооцоолсноор ES-30-ийг ашигласнаар бүс нутгийн онгоцны ашиглалтын зардлыг 40 гаруй хувиар бууруулах боломжтой аж. Энэ нь агаарын тээврийн компаниудын хувьд шинэ технологид хөрөнгө оруулах бас нэг шалтгаан болж байна.
X1-ийн анхны нислэг нь том оврын цахилгаан онгоц бүтээх боломж зөвхөн онолын түвшинд бус, бодит нислэгийн шатанд хүрснийг харууллаа. Гэсэн хэдий ч бүрэн цахилгаан онгоц урт зайд олон зорчигч тээвэрлэх хэмжээнд хүрэхэд батарейн багтаамж, жин зэрэг олон асуудлыг шийдэх шаардлагатай хэвээр байна. Харин богино зайн бүс нутгийн нислэгийн хувьд цахилгаан болон хосолсон хөдөлгүүр илүү бодит боломж гэж үзэж болно. X1 нь энэ чиглэлд технологийн суурь туршлагыг бүрдүүлэх зорилготой юм. Түүний дараагийн алхам болох ES-30 амжилттай хэрэгжвэл цахилгаан нисэх онгоц өдөр тутмын зорчигч тээврийн нэг хэсэг болох боломжтой. Ийнхүү агаарын тээврийн салбар түлшний хөдөлгүүрээс илүү хэмнэлттэй, цахилгаанжсан систем рүү аажмаар шилжих шинэ үе эхэлж байна.