Жинсэн өмд үйлдвэрлэхэд зөвхөн даавуу нэхэх төдий ажил хангалтгүй. Хөвөн тариалахаас эхлээд утас ээрэх, даавуу нэхэх, индиго будгаар будах, өнгө оруулах, элэгдсэн мэт харагдуулах, угаах, эцэст нь оёх хүртэл олон үе шат дамждаг. Эдгээрийн бараг бүх шатанд ус, эрчим хүч болон химийн бодис ашигладаг учраас нэг хос жинсний байгаль орчинд үзүүлэх нөлөө үйлдвэрлэлийн хэмжээнээсээ хамааран багагүй байдаг.
Жинсэн даавууны гол түүхий эд бол хөвөн. Хөвөн нь дулаан, хуурай бүс нутагт ихэвчлэн тариалагддаг бөгөөд ургалтын үедээ их хэмжээний ус шаарддаг. Хөвөн тариалалт асар том газар нутгийг эзэлдэг төдийгүй усалгааг буруу зохион байгуулбал тухайн бүс нутгийн усны нөөцөд ноцтой дарамт учруулж болдог. Төв Азийн Арал тэнгисийн сүйрлийг үүний хамгийн тод жишээнүүдийн нэг гэж үздэг. Зөвлөлтийн үед хөвөн тариалалтыг эрчимтэй хөгжүүлэхийн тулд гол мөрний усыг их хэмжээгээр усалгаанд ашигласнаар Арал тэнгисийн усны түвшин эрс буурч, экологийн асар том хямрал бий болсон. Гэхдээ хөвөн өөрөө асуудлын цорын ганц шалтгаан биш. Усалгааны системийн үр ашиг, цаг уур, хөрсний онцлог, пестицидийн хэрэглээ зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлдөг.
Жинсний хамгийн танил шинж нь түүний цэнхэр өнгө. Үүнийг ихэвчлэн индиго хэмээх будгаар бий болгодог. Уламжлалт үйлдвэрлэлийн үед даавууг олон шат дамжлагаар будаж, дараа нь хатаадаг. Энэ процесс их хэмжээний ус шаарддаг бөгөөд будгийг тогтоох болон боловсруулахад төрөл бүрийн химийн бодис ашиглаж болно. Тиймээс жинсний үйлдвэрээс гарч буй бохир усыг зохих ёсоор цэвэрлэхгүй бол гол, нуур болон хөрсөнд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй.
Гэхдээ жинсний үйлдвэрлэл заавал ийм их ус зарцуулах ёстой гэсэн үг биш. Испанийн “Tejidos Royo” компани будах технологидоо шинэ арга нэвтрүүлж, уламжлалт аргын усны хэрэглээг эрс багасгах шийдэл боловсруулсан байна. Тус технологид индиго будгийг хөөсөрүүлж, хүчилтөрөгч багатай орчинд даавуунд шингээдэг. Ингэснээр будалтын үе шатыг цөөрүүлж, ус болон зарим химийн бодисын хэрэглээг багасгах боломжтой болсон. Ийм төрлийн технологи нь байгальд ээлтэйгээс гадна үйлдвэрлэгчдэд ус, химийн бодис болон үйлдвэрлэлийн зардлаа хэмнэх давуу талтай.
Шинэ жинсийг заримдаа зориудаар хуучирсан, элэгдсэн, өнгө нь бүдгэрсэн мэт харагдуулдаг. Бидний хувьд энэ нь зүгээр л загварын шийдэл боловч үйлдвэрт нэмэлт боловсруулалт шаарддаг. Уламжлалт аргаар жинсний өнгийг цайруулах, үрж элээх, гадаргууг өөрчлөхийн тулд ус, химийн бодис болон пемз зэрэг материал ашиглаж ирсэн. Ингэснээр нэгэнт үйлдвэрлэгдсэн даавуу дахин боловсруулагдаж, ус болон эрчим хүчний хэрэглээ нэмэгддэг.
Сүүлийн жилүүдэд энэ асуудлыг шийдэх нэг сонирхолтой арга нь лазер технологи болсон. Лазераар даавууны гадаргууг боловсруулснаар химийн бодис ашиглахгүйгээр жинсэнд хүссэн элэгдсэн, бүдгэрсэн дүр төрхийг бий болгох боломжтой. Өмнө нь удаан хугацаа шаарддаг байсан зарим боловсруулалтыг лазерын тусламжтайгаар маш богино хугацаанд хийх боломжтой болсон нь ус, химийн бодисын хэрэглээг бууруулахад тусалдаг. Мөн озоны технологийг ашиглан индиго будгийг задалж, жинсний өнгийг цайруулах арга ч хөгжсөн. Энэ нь уламжлалт химийн боловсруулалттай харьцуулахад усны хэрэглээг мэдэгдэхүйц бууруулах боломжтой.
Жинсний үйлдвэрлэлийн байгальд үзүүлэх нөлөө зөвхөн ус, химийн бодисоор дуусахгүй. Оёдлын явцад даавууны үлдэгдэл гарч, хэрэглэгчид хуучин хувцсаа хаядаг. Ингэснээр асар их хэмжээний нэхмэлийн хаягдал бий болдог. Хөвөн даавууг дахин боловсруулж шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломжтой. Гэхдээ нэг асуудал бий. Даавууг дахин боловсруулах бүрд хөвөнгийн ширхэг богиносож, чанар нь тодорхой хэмжээгээр буурдаг. Тиймээс хуучин футболкийг дахин боловсруулаад дахин хувцас хийхээс илүү зузаан материал, дүүргэгч зэрэг бүтээгдэхүүнд ашиглах нь элбэг. Гэсэн ч технологи хөгжихийн хэрээр хөвөнгийн ширхэгийг олон удаа дахин ашиглах боломжийг нэмэгдүүлэх судалгаа үргэлжилж байна.
Байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөллийг бууруулахын тулд дэлхийн томоохон хувцас үйлдвэрлэгчид үйлдвэрлэлийн арга барилаа өөрчилж эхэлсэн. Хөвөн тариалалтын тогтвортой арга, дахин ашигласан ус, лазер боловсруулалт, озоны технологи, дахин боловсруулсан материал зэрэг шийдлүүд улам бүр түгээмэл болж байна. Мөн “Better Cotton” зэрэг санаачилгууд хөвөн тариалалтын усны хэрэглээ, пестицидийн хэрэглээ болон хөрсний менежментийг сайжруулахад чиглэн ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл асуудлыг зөвхөн хэрэглэгчийн сонголтоор бус, түүхий эдээс эхлээд үйлдвэрлэлийн бүх шатанд шийдэх шаардлагатай.
Заавал тийм биш. Байгальд ээлтэй хэрэглээ гэдэг нь бүх жинсэн хувцсаа хаях эсвэл дахиж жинс худалдаж авахгүй байх тухай биш. Харин бага худалдаж авч, удаан өмсөх нь хамгийн энгийн шийдлүүдийн нэг. Чанартай жинсийг олон жил өмсөх, шаардлагагүй үед шинээр солихгүй байх, хуучин жинсээ бусдад өгөх эсвэл дахин боловсруулах, мөн хувцсаа хэт ойр ойрхон угаахгүй байх нь байгальд үзүүлэх нийт нөлөөллийг бууруулахад тусална. Мөн худалдан авахдаа үйлдвэрлэгчийн үйлдвэрлэлийн арга, дахин боловсруулсан материал ашигладаг эсэх, усны хэрэглээг бууруулах технологи нэвтрүүлсэн эсэхийг анхаарч болно.
Жинсийг “дэлхийг сүйтгэгч хувцас” гэж шууд нэрлэх нь хэт нэг талыг барьсан ойлголт. Асуудал нь жинсэн өмдний цаана байгаа хөвөн тариалалт, усны хэрэглээ, будах болон боловсруулах технологи, химийн бодис, эрчим хүч, тээвэрлэлт, хаягдал зэрэг бүхэл бүтэн үйлдвэрлэлийн системд оршдог. Тиймээс дараагийн удаа дуртай жийнсээ өмсөхдөө заавал гэмшиж суух хэрэггүй. Харин түүнийг удаан өмсөж, шаардлагагүйгээр шинэ хувцас худалдаж авахгүй байх нь байгальд оруулж болох хамгийн энгийн хувь нэмрийн нэг юм.