Польшийн төв хэсэгт орших Лодзь хот 1423 онд байгуулагдсан. Дундад зууны үеийн олон хотын нэгэн адил Лодзь ч бохир усаа зайлуулах асуудалтай байв. Хотын хүн ам өсөн нэмэгдэхийн хэрээр нөхцөл байдал улам дорджээ. Бохир ус хуримтлагдаж, хотын төвд эвгүй үнэр тархахаас гадна бороо их орсон үед үер буух нь энгийн үзэгдэл болсон байна. Энэ асуудлыг шийдэх гэж олон удаа оролдсон ч дорвитой үр дүнд хүрсэнгүй.
Харин XX зууны эхээр энэ асуудлыг шийдэхээр Английн инженер Уильям Линдли ажиллаж эхэлжээ. Линдли 1901-1909 оны хооронд бүтэн найман жилийн турш Лодзийн усан хангамж, бохирын системийн төслийг боловсруулсан байна. Тэрээр өмнө нь Оросын Самара хотын бохирын системийг зохион бүтээсэн туршлагатай инженер байв. Түүний боловсруулсан төсөл тухайн үеийнхээ хувьд үнэхээр асар том инженерийн шийдэл байлаа. Бүтээн байгуулалтад тухайн үедээ асар ихд тооцогдох 5 сая злот зарцуулсан бөгөөд 1924 оны ханшаар ойролцоогоор 1 сая ам.доллартай тэнцэж байжээ. Харамсалтай нь Линдли өөрийн бүтээлийг бүрэн дууссаныг хараад амжсангүй. Түүнийг нас барсны дараа төслийг түүний авьяаслаг шавь Стефан Скрызван үргэлжлүүлэн дуусгасан байна.
Өнөөдөр Лодзийн бохирын хонгилын нийт урт ойролцоогоор 105 километр хүрдэг. Гэхдээ энэ системийн хамгийн гайхалтай хэсэг нь зөвхөн урт хонгилууд биш. Хотын хамгийн өндөр цэгүүдийн нэгэнд, далайн түвшнээс 260 метрийн өндөрт асар том усан сангууд байрладаг. Тэдгээрийн хана болон нуман тааз нь тусгай технологиор үйлдвэрлэсэн тоосгоор баригдсан бөгөөд асар их хэмжээний усны даралтыг тэсвэрлэхээр тооцоологджээ. Харин дотор талын дүр зураг нь энгийн усан сан гэхээсээ илүүтэй эртний сүмийг санагдуулна.
Дөрвөн аварга усан санд нийтдээ 100 орчим тоосгон бөмбөгөр тааз байрладаг бөгөөд тэдгээрийг 81 багана түшиж байдаг. Тоосгон нуман хэлбэрүүд, өндөр тааз, урт хонгил, багануудын зохион байгуулалт нь сүм хийдийн архитектурыг санагдуулах тул Лодзийн оршин суугчид уг байгууламжийг «Газар доорх сүм» хэмээн нэрлэх болжээ. Энгийн бохирын байгууламж ийм сүрлэг архитектуртай байна гэж төсөөлөхөд ч бэрх.
Энэ гайхамшгийг үзэх нь тийм ч амар биш. Учир нь Лодзийн газар доорх систем өнөөдөр ч зориулалтын дагуу ажилласаар байгаа. Аюулгүй байдал, техникийн үзлэг хийхийн тулд усан сангуудын аль нэгийг жилд хоёр удаа суллаж, цэвэрлэн шалгадаг байна. Ийм үед л газар доорх аварга танхимуудыг үзэх боломж гардаг. Усан сан суллагдах үеэр энд сэтгүүлчид, эрдэмтэд, инженерүүд, гэрэл зурагчид цугларч, судалгаа болон зураг авалт хийдэг. Харин зарим тохиолдолд хөгжимчид хүртэл зөвшөөрөл авч, энэхүү ер бусын орчинд камерын хөгжмийн тоглолт зохион байгуулдаг байна.
Энэ байгууламжийн бас нэгэн сонирхолтой онцлог нь акустик юм. Тоосгон ханатай, бөмбөгөр таазтай асар том танхимуудын дуу чимээний тархалт өвөрмөц байдаг тул эндхийн орчин камерын хөгжмийн тоглолт хийхэд тохиромжтойд тооцогддог. Ингээд бодохоор Лодзийн «Газар доорх сүм» гэдэг нь зүгээр нэг бохирын систем биш юм. Энэ бол XX зууны эхэн үеийн инженерийн ухаан, архитектурын гоо зүй, хот төлөвлөлтийн түүхийг нэг дор хадгалсан 105 километрийн урттай газар доорх ертөнц юм. Хамгийн сонирхолтой нь — энэ бүхэн музейд хадгалагдсан хуучны байгууламж биш. Өнөөдөр ч ажиллаж байгаа бодит инженерийн систем хэвээрээ байна.
