Томуугийн вирус нь өвчтэй хүн ханиах, найтаах, ярих үед ялгарсан амьсгалын замын жижиг дусал болон тоосонцроор дамжин халдварлана. Өвчний эхний өдрүүдэд халдвар тараах эрсдэл хамгийн өндөр байдаг. Ихэнх насанд хүрэгчид шинж тэмдэг илэрснээс хойш ойролцоогоор 5–7 хоног хүртэл бусдад халдвар тарааж болох бөгөөд бага насны хүүхэд болон дархлаа сул хүмүүс илүү удаан халдвартай байж болно.
Эдгээр өвчний шинж тэмдэг төстэй боловч томуу ихэвчлэн гэнэт эхэлдэг. Томуугийн үед:
- өндөр халуурах
- жихүүдэс хүрэх
- толгой өвдөх
- булчин, үе мөчөөр өвдөх
- маш их сульдах
- хуурай ханиалгах
- хоолой өвдөх
- хамар битүүрэх, нус гоожих
Харин энгийн ханиадны үед хамар битүүрэх, нус гоожих, найтаах, хоолой сэрвэгнэх зэрэг шинж тэмдэг давамгайлах нь элбэг. Гэхдээ зөвхөн шинж тэмдгээр томууг 100 хувь батлах боломжгүй. Шаардлагатай үед түргэвчилсэн шинжилгээ хийж болно.
Томуугийн эсрэг вирусийн эмүүд бий. Жишээлбэл, осельтамивир зэрэг эмийг эмчийн заавраар хэрэглэдэг. Эдгээр эмийг өвчин эхэлснээс хойш эхний 48 цагийн дотор эхлүүлэхэд хамгийн үр дүнтэй байдаг. Ялангуяа хүнд өвдөх эрсдэл өндөртэй хүмүүс, жирэмсэн эмэгтэйчүүд, бага насны хүүхэд, өндөр настай хүмүүс болон архаг өвчтэй хүмүүст эмчийн зөвлөгөө чухал. Харин Антигриппин, Терафлю, Фервекс зэрэг бүтээгдэхүүнүүдийн ихэнх нь томуугийн вирусыг устгах эм биш. Тэд халуурах, толгой өвдөх, хамар битүүрэх зэрэг шинж тэмдгийг түр намдаах зориулалттай. Мөн хэд хэдэн ханиадны эмийг зэрэг хэрэглэхдээ болгоомжлоорой. Зарим бүтээгдэхүүнд парацетамол давхар агуулагддаг тул тунг хэтрүүлэх эрсдэлтэй.
Үгүй. Томуу бол вирусийн халдвар учраас антибиотик шууд үйлчилдэггүй. Антибиотикийг зөвхөн бактерийн халдвар хавсарсан үед эмчийн заавраар хэрэглэнэ. Дураараа антибиотик уух нь шаардлагагүйгээс гадна антибиотикт тэсвэртэй нян үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.
Витамин C нь томууг эмчлэх эм биш. Ердийн тунгаар хэрэглэх нь ихэнх хүнд асуудалгүй боловч томуу туссан үед их хэмжээгээр уугаад өвчнийг хурдан эдгээдэг гэсэн баттай нотолгоо байхгүй. Тиймээс витамин C-г томуугийн үндсэн эмчилгээ гэж үзэх хэрэггүй.
Хамгийн чухал нь:
- хангалттай амрах
- шингэн сайн уух
- хөнгөн, шим тэжээлтэй хоол идэх
- халууралт, өвдөлт их байвал тохирох халуун бууруулах эм хэрэглэх
- бусад хүмүүстэй ойрын хавьтлыг багасгах
- өрөөг тогтмол агааржуулах
Хоолны дуршил буурсан үед шөл, зутан, тараг, жимс зэрэг хөнгөн хоол тохиромжтой. Тахианы шөл нь томууг эмчилдэг эм биш боловч шингэн, уураг болон зарим шим тэжээл өгөхөөс гадна хоолойг тайвшруулахад тусалж болно.
Давсны уусмал буюу физиологийн уусмалаар хамраа зайлах нь салстыг чийгшүүлж, битүүрлийг багасгахад тусална. Харин буцалсан усны уураар нүүрээ ойртуулж удаан амьсгалах зэрэг аргаас болгоомжлох хэрэгтэй. Түлэгдэх эрсдэлтэй бөгөөд томууг эмчилдэг нь батлагдаагүй.
Томуугаас сэргийлэх хамгийн үр дүнтэй аргуудын нэг нь улирлын томуугийн вакцин юм. Мөн:
- гараа савандаж тогтмол угаах
- өвчтэй хүнтэй ойр харилцахаас зайлсхийх
- ханиаж, найтаахдаа ам, хамраа дарах
- өвдсөн үедээ гэртээ амарч, бусдад халдвар тараахаас сэргийлэх
- шаардлагатай үед маск хэрэглэх нь халдварын тархалтыг бууруулахад тусална.
Амьсгалахад хүндрэлтэй болох, цээжээр өвдөх, ухаан санаа будилах, маш их сульдах, шингэн ууж чадахгүй болох, шинж тэмдэг сайжирч байснаа дахин хүндэрч эхлэх зэрэг тохиолдолд яаралтай эмнэлгийн тусламж авах хэрэгтэй. Томуу бол энгийн ханиад биш. Гэхдээ зөв арчилгаа, шаардлагатай үед вирусийн эсрэг эмчилгээ, вакцинжуулалт болон халдвар хамгааллын энгийн дадлуудын тусламжтайгаар хүндрэл болон халдварын эрсдэлийг бууруулах боломжтой.