XIX зууны эхээр Эдинбург Европын анатомийн судалгааны төвүүдийн нэг болсон ч анагаахын сургалтад ашиглах цогцос ихээр дутагдаж байв. Хуулиар голчлон цаазаар авсан гэмт хэрэгтнүүдийн цогцсыг ашиглах боломжтой байсан нь хангалтгүй байжээ. Ийнхүү “амилуулагчид” гэх булш ухагчид гарч, шинэхэн булшнаас цогцос хулгайлан анагаахын сургуулиудад зардаг болсон байна. Цогцосны эрэлт, өндөр үнэ энэ хууль бус бизнесийг улам тэлжээ.
Уильям Бёрк болон Уильям Хэр нар Ирландаас Шотландад ирсэн цагаачид байв. Хэр Уэст-Портод байр түрээслүүлж, харин Бёрк гуталчин хийдэг байжээ. 1827 оны арваннэгдүгээр сард Хэрийн байрны өндөр настай оршин суугч нас барсан нь тэдэнд санаанд оромгүй боломж авчирчээ. Талийгаач Хэрт 4 фунтын өртэй байсан тул хоёр эр цогцсыг нь оршуулахаас өмнө гаргаж, Эдинбургийн их сургуулийн анатомич доктор Роберт Нокст зарсан байна. Нокс үүнд 7 фунт 10 шиллинг төлжээ. Тухайн үеийн хоёр ядуу ажилчны хувьд энэ нь асар их мөнгө байв. Тэд ийнхүү цогцос хүртэл ашигтай “бараа” болж болохыг ойлгосон байна.
Гэвч хүмүүс өөрсдөө үхэхийг хүлээх нь Бёрк, Хэр хоёрт удаан санагджээ. Тэдний дараагийн хохирогч өвчтэй тээрэмчин Жозеф байв. Түүнийг согтоож, ухаангүй болсны дараа амьсгалыг нь боогдуулан хөнөөжээ. Гаднаас ил харагдах шарх үлдээдэггүй энэ аргыг хожим “буркинг” (Burking) хэмээн нэрлэх болсон байна. Цогцсыг доктор Роберт Нокст хүргэхэд тэр дахин худалдаж авч, энэ удаа 10 фунт төлжээ. Ийнхүү Бёрк, Хэр хоёр хүний амийг хөнөөж, цогцсыг нь зарахыг тогтмол орлогын эх үүсвэр болгож эхэлсэн байна.
1828 оны эхээр Бёрк, Хэр хоёр хэд хэдэн хүнийг дараалан хөнөөжээ. Тэдний хохирогчид ихэвчлэн ядуу хүмүүс, өндөр настнууд, аялагчид болон нийгмийн хамгаалал багатай хүмүүс байв. Тэдний нэг нь Гилмертон тосгоны давс худалддаг эмэгтэй Эбигейл Симпсон байжээ. Дараа нь Чеширээс ирсэн, шар өвчтэй нэгэн явуулын худалдаачин тэдний гарт орсон байна. Түүний өвчин бусад түрээслэгчдийг айлгаж, байрны бизнесийг муутгаж магадгүй гэж Хэр үзсэн гэх баримт бий.
Хавар нь 18 настай Мэри Паттерсон амиа алдсан байна. Хожмын хэвлэлүүд түүнийг янхны газарт ажилладаг байсан хэмээн бичсэн ч энэ талаарх мэдээлэл бүрэн баталгаатай биш юм. Мэригийн цогцсыг Нокст хүргэхэд анатомич түүний залуу нас, царай төрхөд анхаарал хандуулжээ. Тэрээр задлан шинжилгээг шууд хийхийн оронд цогцсыг вискид хадгалсан гэх түүх бий. Мөн зураачдыг дуудан талийгаачийн царайг зуруулж байжээ. Энэ явдал Бёрк, Хэрийн үйлдлийн хамгийн аймшигтай талуудын нэгийг харуулдаг: тэдний “бараа” нь бодит хүн байсан ч худалдан авагчийн хувьд цогцос нь шинжлэх ухааны материал болон хувирч байв.
1828 оны турш аллагууд үргэлжилжээ. Бёрк, Хэр хоёрын хохирогчдын дунд Хэрийн байрнаас өөрийн ээжийг хайж ирсэн Пегги Холдейн болон Бёркийн хамтрагч эмэгтэйн үеэл Энн Макдугал зэрэг хүмүүс ч байсан гэх мэдээлэл бий. Эцэст нь тэдний хөнөөсөн хүний тоо 16-д хүрсэн байна. Хамгийн аймшигтай нь гэмт хэрэгтнүүд хохирогчдоо сонгохдоо ихэвчлэн хэн нэгэн тэднийг эрж сураглахгүй байх нөхцөлийг ашигладаг байжээ.
1828 оны намар Бёрк, Хэр хоёрын үйлдсэн нэг аллага бүхнийг өөрчилсөн байна. Тэд 18 настай Жеймс Уилсоныг хөнөөжээ. Түүнийг Уэст-Портын оршин суугчид “Полоумный Жейми” хэмээн мэддэг байв. Уилсон хөгжлийн бэрхшээлтэй, доголон байсан бөгөөд орон нутгийнхны танил хүн байжээ. Түүний цогцос анатомийн танхимд очиход зарим оюутан талийгаачийг таньсан байна. Ингэснээр Бёрк, Хэр хоёрын үйлдэл ил болох аюул улам нэмэгджээ.
1828 оны арваннэгдүгээр сарын 1-нд Ирланд гаралтай ядуу эмэгтэй Марджори Докерти Бёркийн гэрт очжээ. Тэр Эдинбургийн сүм, зах орчмоор гуйлга гуйн амьдардаг байв. Бёрк түүнд архи уулгасны дараа амийг нь хөнөөжээ. Гэвч энэ удаа тэдний аз дууссан байна. Докертиг Бёрктэй хамт явсныг хүмүүс харсан тул түүнийг баривчилжээ. Гэвч цагдаа нар эхэндээ цогцсыг олж чадаагүй тул Бёркийг сулласан байна. Удалгүй байрны оршин суугч Жеймс, Энн Грэй нар Докертигийн цогцсыг орны доороос олжээ. Цогцосны мөр Эдинбургийн анатомийн танхимд хүрэхэд тэнд Марджоригийн задлан шинжилгээ аль хэдийн эхэлсэн байв. Ийнхүү Бёрк, Хэр хоёрын цогцос худалдаалдаг аймшигт бизнес илчлэгдэж, гэмт хэргийн цувралын төгсгөл эхэлжээ.
Мөрдөн байцаалтын үеэр шууд нотлох баримт цөөн байжээ. Гэвч Хэр өөрийн эрх чөлөөг хадгалах нөхцөлтэйгөөр Бёркийн эсрэг мэдүүлэг өгөхөөр тохиролцсон байна. Шүүх хурал 1828 оны арванхоёрдугаар сарын 24-нд Эдинбургийн Дээд эрүүгийн шүүхэд эхэлжээ. Олон нийт энэ хэргийг маш их сонирхож, шүүхийн гадна олон зуун цагдаа цугласан байна. Эцэст нь Уильям Бёркийг хүн амины хэрэгт буруутай гэж үзжээ. Харин Хелен Макдугалын хувьд Шотландын тухайн үеийн шүүхийн “not proven” буюу “нотлогдоогүй” гэсэн шийдвэр гарсан байна.
1829 оны нэгдүгээр сарын 28-нд Уильям Бёркийг Эдинбургт олны өмнө дүүжилжээ. Түүхэн эх сурвалжид уг үйл явдлыг олон мянган хүн үзсэн гэж тэмдэглэдэг. Гэхдээ хамгийн аймшигтай нь үүгээр түүний түүх дуусаагүй юм. Түүний цогцсыг анатомийн задлан шинжилгээнд ашигласан байна. Өөрөөр хэлбэл, амьд байхдаа бусдын цогцсыг зарж мөнгө олдог байсан Бёркийн өөрийн бие эцэстээ анатомийн материал болжээ. Өнөөдөр Эдинбургийн их сургуулийн анатомийн музейд түүний араг ясыг хадгалдаг. Мөн Эдинбургийн мэс заслын түүхийн музейд Бёркийн арьсаар хавтасласан ном хадгалагддаг гэх алдартай түүх бий.
Бёрк, Хэр хоёрын цогцос худалдсан бизнесийн гол худалдан авагчдын нэг нь доктор Роберт Нокс байсан. Гэвч Нокс өөрөө хүн амины хэрэгт шүүхээр орсонгүй. Тэр цогцоснуудыг Бёрк, Хэр хоёр өөрсдөө хөнөөж олж авсан гэдгийг мэдэж байсан эсэх нь түүхчдийн дунд маргаантай хэвээр байдаг. Хуулийн хувьд түүнд хүн амины хэрэгт буруутгах хангалттай нотолгоо байгаагүй. Гэвч олон нийтийн зүгээс хүчтэй шүүмжлэлд өртсөн бөгөөд Эдинбург дэх нэр хүнд нь ихээхэн унажээ.
Бёрк, Хэрийн хэрэг Их Британийн анагаахын салбарт цогцосны эх үүсвэрийн асуудлыг дахин авч үзэхэд хүргэсэн. 1832 онд Их Британид Анатомийн тухай хууль (Anatomy Act) батлагджээ. Уг хууль нь эмнэлэг, шорон, ажиллах байр зэрэг газарт эзэнгүй үлдсэн цогцсыг тодорхой нөхцөлөөр анагаахын сургалт, судалгаанд ашиглах эрх зүйн тогтолцоог бий болгосон. Ингэснээр булш ухаж цогцос хулгайлах хууль бус бизнесийн үндсэн шалтгаан болох анатомийн сургалтын цогцосны хомсдол багассан байна.
Бёрк, Хэрийн хэрэг дараагийн үеийн зохиолч, уран бүтээлчдэд ч нөлөөлсөн. Роберт Льюис Стивенсон 1884 онд “The Body Snatcher” буюу “Цогцос хулгайлагч” өгүүллэгээ нийтэлсэн бөгөөд уг бүтээлд Бёрк, Хэрийн хэргээс сэдэвлэсэн элементүүд бий. 2010 онд энэ түүхийг хар хошин өнгө аясаар өгүүлсэн “Burke & Hare” кино бүтсэн бөгөөд гол дүрүүдэд Саймон Пегг, Энди Серкис нар тоглосон.
Бёрк, Хэрийн хэрэг бол зөвхөн хоёр алуурчны тухай түүх биш. Энэ хэрэг нь шинжлэх ухааны асар их эрэлт, хууль эрх зүйн цоорхой, ядуурал, хүний амь наснаас ашиг олох шунал зэрэг олон хүчин зүйл хэрхэн огтлолцож болохыг харуулдаг. Харин хамгийн маргаантай асуудал нь доктор Роберт Ноксын үүрэг юм. Хэрэв худалдан авагч тухайн “бараа” хаанаас ирснийг мэдэхгүй мэт дүр эсгэвэл түүний хариуцлага хаана эхэлж, хаана дуусах вэ? Бёрк, Хэр хоёрын түүх өнөөдрийг хүртэл энэ асуултыг хариултгүй үлдээжээ.