Ном унших үед хүн өөр өөр дүрийн байр сууринаас ертөнцийг харах, тэдний бодол санаа, мэдрэмжийг ойлгох боломжтой болдог. Ялангуяа танин мэдэхүйн эмпати буюу бусдын юу мэдэрч байгааг шууд хэлээгүй байсан ч ойлгох чадварыг хөгжүүлэхэд унших дадал тодорхой хэмжээгээр тусалж болох аж. Өөрөөр хэлбэл, номын дүрүүдийн туулж буй нөхцөл байдлыг ойлгох явцдаа хүн бодит амьдрал дээрх бусдын үйлдэл, мэдрэмжийг илүү өргөн хүрээнд авч үзэж сурч болно.
Ном уншихын тулд тодорхой хугацаанд нэг зүйл дээр анхаарлаа төвлөрүүлэх шаардлагатай. Уншигч үйл явдлыг дагаж, өмнө нь болсон зүйлсийг санаж, утга санааг нь холбон ойлгох хэрэгтэй болдог. Энэ нь анхаарал төвлөрүүлэх чадварыг давхар дасгалжуулдаг. Тиймээс унших явцад бий болсон төвлөрөх дадал нь ажил, хичээл, бусад өдөр тутмын үйл ажиллагаанд ч хэрэг болох боломжтой.
Ном унших үед хүн өдөр тутмын ярианд тэр бүр ашигладаггүй олон шинэ үг, хэллэгтэй таардаг. Тэдгээрийг давтан харж, тухайн өгүүлбэрийн утгаар нь ойлгох тусам үгийн сан аажмаар баяждаг. Энэ нь ялангуяа хүүхдийн хэл ярианы хөгжилд чухал ач холбогдолтой байж болохыг судалгаанууд харуулдаг. Үгийн баялаг нэмэгдэхийн хэрээр хүн санаа бодлоо илүү тодорхой, ойлгомжтой илэрхийлэх боломжтой болдог.
Ном уншихдаа хүн зөвхөн үйл явдлыг дагаад зогсохгүй дүрүүдийн гаргасан шийдвэр, үйлдлийн шалтгааныг бодож эхэлдэг. Ингэхдээ “Яагаад ийм зүйл болов?”, “Өөрөөр шийдэх боломж байсан уу?”, “Энэ мэдээлэл үнэхээр зөв үү?” гэх мэтээр асуудлыг өөр өөр өнцгөөс авч үздэг. Тиймээс тогтмол унших нь мэдээллийг шууд хүлээн авахаас илүүтэй шинжлэх, харьцуулах, нөхцөл байдлын хүрээнд ойлгох дадлыг дэмжиж болох юм.
Кино үзэх үед дүр зураг бэлэн байдлаар харагддаг бол ном унших үед уншигч тухайн орчин, хүмүүс, үйл явдлыг өөрийн төсөөллөөр бүтээдэг. Жишээлбэл, зохиолч “хуучин байшин” гэж бичихэд хүн бүрийн төсөөлөлд өөр өөр байшин бий болно. Ийм байдлаар унших нь төсөөлөн бодох, үйл явдлыг өөрөөр харах, шинэ хувилбаруудыг сэтгэх боломжийг олгодог. Сэтгэл судлаачийн тайлбарласнаар, ном унших нь хүнийг танил ертөнцөөсөө түр холдуулж, өөр үзэл бодол, боломжуудыг төсөөлөхөд тусалдаг.