Мэдээллийн асар их урсгалын дунд чухал асуудлаас хүмүүсийн анхаарлыг холдуулах нь нөлөөллийн нэг хэлбэр байж болно. Ноцтой асуудлын зэрэгцээ шоу бизнес, спорт, сенсаацтай үйл явдал, маргаан зэрэг олон мэдээлэл тасралтгүй гарч ирэхэд хүмүүсийн анхаарал олон жижиг сэдэвт хуваагддаг. Ингэснээр нийгэмд илүү чухал асуудлыг гүнзгий хэлэлцэх орон зай багасах эрсдэлтэй.
Хүмүүс өөрт тулгарсан асуудлын шалтгааныг зөвхөн өөрөөсөө хайдаг бол нийгмийн болон институцийн хүчин зүйлсийг анзаарахгүй өнгөрөх магадлалтай. Жишээлбэл, ажилгүйдэл, орлогын бууралт зэрэг асуудлыг зөвхөн “чи хангалттай хичээгээгүй” гэж тайлбарлах нь тухайн асуудлын цаадах эдийн засаг, нийгмийн нөхцөл байдлыг орхигдуулж болно.
Энэ аргыг заримдаа “асуудал–хариу үйлдэл–шийдэл” гэсэн зарчмаар тайлбарладаг. Нийгэмд тодорхой асуудал хүчтэй анхаарал татсаны дараа хүмүүс түүнийг шийдвэрлэх арга хэмжээ шаардаж эхэлдэг. Улмаар өмнө нь эсэргүүцэлтэй тулгарах байсан шийдвэрийг “асуудлыг шийдэх шаардлагатай арга хэмжээ” хэлбэрээр хүлээн авах нөхцөл бүрдэж болох юм.
Хэт энгийнчилсэн хэллэг, давтагдсан уриа, хэт хялбар тайлбар ашиглах нь үзэгчдийг нарийн мэдээлэл боловсруулах шаардлагагүй болгож чадна. Ялангуяа улс төр, эдийн засаг зэрэг төвөгтэй асуудлыг зөвхөн “сайн–муу”, “бид–тэд” гэсэн хоёрхон хувилбараар тайлбарлах үед бодит нөхцөл байдлын олон талт шинж алдагдах эрсдэлтэй.
Боловсрол, найдвартай мэдээлэлд тэгш бус хүртээмжтэй байх нь хүмүүсийн аливаа мэдээллийг шүүн тунгаах чадварт нөлөөлж болно. Энэ санааг зарим хувилбарт илүү хурц хэлбэрээр “иргэдийг зориудаар мунхруулах” гэж тайлбарладаг. Гэхдээ ийм зорилготой үйлдэл бодитоор байсан эсэхийг тус бүрд нь баримтаар шалгах шаардлагатай.
Нэг дор хийхэд ихээхэн эсэргүүцэл төрүүлэх шийдвэрийг хэсэгчлэн хэрэгжүүлэхэд хүмүүсийн хариу үйлдэл өөр байж болно. Жишээлбэл, тодорхой бодлогын өөрчлөлтийг нэг удаагийн том алхмын оронд хэд хэдэн үе шаттай хэрэгжүүлбэл нийгэмд дасах хугацаа бий болдог.
Айдас, уур, өрөвдөх сэтгэл, баяр хөөр зэрэг хүчтэй сэтгэл хөдлөл нь хүний анхаарлыг маш хурдан татдаг. Тиймээс мэдээллийн гарчиг, зураг, бичлэгт сэтгэл хөдлөл өдөөх элемент ашиглах нь хүмүүсийн тухайн мэдээллийг хүлээн авах байдалд нөлөөлж болно. Ийм үед мэдээллийн эх сурвалж, баримт болон нөхцөл байдлыг тусад нь шалгах нь чухал.
Тааламжгүй өөрчлөлтийг шууд хэрэгжүүлэхийн оронд ирээдүйд хэрэгжүүлнэ гэж зарлах нь хүмүүсийн анхны эсэргүүцлийг бууруулж болох юм. Хүмүүс шинэ нөхцөл байдалд сэтгэлзүйн хувьд урьдчилан бэлдэх боломжтой болдог бөгөөд хугацаа өнгөрөх тусам уг өөрчлөлтийг хүлээн авах байдал нь өөрчлөгдөж болно.
Олон нийтийн анхаарлыг байнга хөнгөн, дуулиантай, сенсаацтай контентод төвлөрүүлэх нь мэдлэг олгох, нийгмийн чухал асуудлыг хэлэлцэх контентын эзлэх зайг багасгаж болно. Гэхдээ энд нэг чухал ялгаа бий. Үүнийг заавал “хэн нэгэн зориудаар хүмүүсийг мунхруулж байна” гэж тайлбарлах боломжгүй. Мэдээллийн зах зээл, хэрэглэгчдийн сонирхол, алгоритмын систем зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлдөг.
Хүмүүсийн анхаарал, сэтгэл хөдлөл, айдас, хүсэл сонирхол хэрхэн ажилладагийг ойлгох нь аливаа мэдээллийн нөлөөг нэмэгдүүлэх боломжтой. Орчин үеийн сурталчилгаа, олон нийтийн харилцаа, сошиал медиа ч хүний зан төлөвийн талаарх судалгааг ашигладаг. Тиймээс хэрэглэгч өөрт ирж буй мэдээллийг хэн бүтээсэн, ямар зорилготой, ямар баримтад тулгуурласан, өөр ямар тайлбар байж болох вэ гэдгийг асууж сурах нь чухал.