Агуйн гүнээс олдсон хачирхалтай араг яс

1993 онд Италийн Альтамура хотын ойролцоох Ламалунга агуйд судлаачид эртний хүний бараг бүтэн араг ясыг илрүүлжээ. Араг яс нь агуйн гүнд, толгойгоороо доош харсан байрлалтай байсан бөгөөд олон мянган жилийн турш хөдөлгөөнгүй хадгалагдсан байв. Эрдэмтэд үүнийг анх олсон даруйдаа агуйгаас гаргаж судлахыг хүссэн ч араг яс хадтай маш хүчтэй бэхлэгдсэн байжээ.

Яагаад араг ясыг гаргаж чадаагүй вэ?

Агуйн таазнаас хэдэн мянган жилийн турш дусалсан усанд агуулагдах эрдэс бодисууд ясны гадаргуу дээр хуримтлагджээ. Үүний улмаас араг яс зузаан кальцитын давхаргаар бүрхэгдэж, хад чулуутайгаа бараг нэгджээ. Тиймээс түүнийг хүчээр салгах нь араг ясыг ноцтой гэмтээх эрсдэлтэй болсон байна.

Энэ хүн хэн байсан бэ?

Эхэндээ Альтамурагийн хүнийг яг ямар төрөлд хамаарах талаар эрдэмтэд санал зөрөлдөж байв. Гавлын яс, нүүрний бүтэц зэрэг олон шинж нь неандерталь хүнтэй төстэй байсан ч зарим онцлог нь тэдгээрээс ялгаатай байжээ. Харин хожмын судалгаагаар энэ хүн ойролцоогоор 150–250 мянган жилийн өмнө амьдарч байсан неандерталь хүн болохыг тогтоосон байна.

Тэр хэрхэн нас барсан бол?

Судлаачдын таамаглаж байгаагаар тэрээр агуйн байгалийн гүн хонгил буюу босоо нүхэнд унаж, гарч чадалгүй үлдсэн байж болзошгүй. Улмаар хоол хүнсгүй болж нас барсан гэж үздэг. Түүний бие олон мянган жилийн турш агуйн орчинд хөдөлгөөнгүй хэвээр байсны ачаар араг яс нь маш сайн хадгалагджээ.

150 мянган жилийн дараа ч судалгаагаа үргэлжлүүлсээр

Эрдэмтэд араг ясыг гаргахын оронд орчин үеийн технологийг ашиглан агуйд нь судалж байна. Ясны дээжээс ДНХ гарган авч, лазер сканнер, эндоскоп, рентген төхөөрөмжөөр араг ясны бүтцийг нарийвчлан судалжээ. Мөн эдгээр мэдээлэлд үндэслэн Альтамурагийн хүн амьд байхдаа ямар төрхтэй байсныг харуулсан дижитал загвар бүтээсэн байна. Харин араг ясыг бүрэн гаргаж авах эсэх асуудал одоогоор эцэслэн шийдэгдээгүй хэвээр байна.

150 мянган жилийн турш агуйд толгойгоороо доош харсан неандерталь хүн